۳ سپتامبر ۲۰۲۶ - در مطالعهای که اخیراً در مجله npj Science of Food منتشر شد، پژوهشگران نشان دادند که مصرف پیشغذا شامل سبزیجات برگدارِ همراه با روغن های مفید، پیش از صرف یک وعده غذایی نشاستهای، پاسخهای قند خون و انسولین پس از غذا را تعدیل میکند.
کربوهیدراتهای گلیسمیک، منابع حیاتی انرژی هستند و میتوانند بهطور قابلتوجهی بر قند خون پس از صرف غذا تأثیر بگذارند. غذاهای نشاستهای با شاخص گلیسمی بالا با خطر بیشتر بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت نوع ۲ و چاقی مرتبط هستند. اگرچه راهکارهای فرآوری مواد غذایی (مانند اسیدی کردن سالادها) میتواند قابلیت هضم نشاسته را کاهش دهد، اما اصلاح رفتارهای غذایی یا ساختار زمانبندی وعدههای غذایی میتواند رویکردی مبتنی بر «غذا به عنوان خط اول درمان» برای مهار نوسانات متابولیک پس از غذا ارائه دهد.
استراتژی پیشغذا، فاصلهای بین مصرف مقدار کمی مواد مغذی (چربی و پروتئین) و وعده غذایی نشاستهای ایجاد میکند که به مواد مغذی اجازه میدهد به روده کوچک برسند و سیگنالهای فیزیولوژیک را تحریک کنند. مصرف سبزیجات قبل از غذاهای نشاستهای میتواند به میزان قابلتوجهی سطح انسولین و قند خون پس از غذا را کاهش دهد. با این حال، بیشتر استراتژیهای پیشغذا بر چربی و پروتئین یا غذاهای خاص متمرکز بودهاند و استفاده از مواد غذایی کامل به عنوان پیشغذا، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است.
در این مطالعه، پژوهشگران بررسی کردند که آیا سبزیجات برگدار به عنوان پیشغذا برای تعدیل انسولین و قند خون پس از غذا موثر هستند یا خیر. این مطالعه شامل دو فاز بود: یک کارآزمایی مقدماتی اکتشافی و یک کارآزمایی اصلی. کارآزمایی مقدماتی برای اثبات مفهوم و تعیین فاصله زمانی بهینه بین پیشغذا و وعده نشاستهای انجام شد. اسفناج به عنوان سبزی برگدار و پوره سیبزمینی به عنوان وعده نشاستهای انتخاب شدند.
کارآزمایی مقدماتی شامل ۱۰ مرد سالم چینی بود که تحت ۷ نوع درمان در یک طراحی متقاطع تصادفی قرار گرفتند. این درمانها شامل گروه کنترل هم خوری (خوردن سبزیجات مخلوط با روغن و پوره سیبزمینی بدون هیچگونه فاصله زمانی)، گروه کنترل «بدون پیشغذا» و پنج گروه پیشغذا پیش از مصرف ۳۰۰ گرم پوره سیبزمینی بود. درمان پیشغذا شامل ۲۰۰ گرم اسفناج آغشته به ۲۰ گرم روغن کلزا بود که در فواصل ۰، ۵، ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ دقیقه قبل از سیبزمینی مصرف شد.
کارآزمایی مقدماتی نشان داد که پیشغذا، کینتیکهای پس از غذا را نسبت به هر دو گروه کنترل بهطور قابلتوجهی تعدیل کرد. بهطور خاص، پروفایلهای انسولین و قند خون پس از غذا در تمام فواصل زمانیِ پیشغذا کاهش یافت. علاوه بر این، تأخیرهای معناداری در تخلیه معده در تمامی گروههای پیشغذا نسبت به گروه «بدون پیشغذا» مشاهده شد. فاصله ۱۰ دقیقهای برای کارآزمایی اصلی انتخاب شد، زیرا بهطور مداوم جهشهای زودهنگام انسولین و قند خون را در اکثر افراد کاهش میداد و از نظر عملی، قابلیت اجرایی بیشتری داشت.
کارآزمایی متقاطع اصلی شامل ۲۲ مرد سالم چینی با وزن نرمال (شامل ۱۰ شرکتکننده قبلی) بود. این کارآزمایی شامل پنج درمان بود: فقط روغن (پیشغذای روغنی)، فقط اسفناج (پیشغذای سبزی)، اسفناج مخلوط با روغن کلزا (پیشغذای سبزی + روغن)، همخوری و بدون پیشغذا. دو الگوی متمایز از پاسخهای پس از غذا شناسایی شد. الگوی نوع ۱، شامل پیشغذای سبزی، همخوری و بدون پیشغذا، با نوسانات سریع و شدید در سطح انسولین و قند خون پس از غذا مشخص شد.
در حالت «بدون پیشغذا»، بالاترین سطح قند خون در دقیقه ۱۵ مشاهده شد، در حالی که در «پیشغذای سبزی»، جهش قند خون بین دقیقه ۱۵ و ۳۰ دیده شد. الگوی نوع ۲ که در «پیشغذای روغنی» و «پیشغذای سبزی + روغن» مشاهده شد، پروفایلهای پایدارتری را نشان داد که با سطوح متوسط و ماندگار انسولین و قند خون مشخص میشد. همچنین پژوهشگران سطح پلاسمایی GLP-1، احساس سیری ذهنی و نرخ تخلیه معده را بررسی کردند.
وجود روغن در پیشغذا بر سطح پلاسمایی GLP-1تأثیر گذاشت. درمانهای حاوی روغن، افزایش سطح GLP-1را تا دقیقه ۱۵ نشان دادند. سطح GLP-1در «گروه همخوری» نیز بهطور معناداری افزایش یافت، هرچند پاسخها کمتر از درمانهای مؤثر حاوی روغن بود. علاوه بر این، درمانهای حاوی روغن باعث ایجاد تأخیر در تخلیه معده شدند که قابل مقایسه با آنچه در گروه بدون پیشغذا مشاهده شد، بود.
نکته قابل توجه این است که «پیشغذای سبزی همراه با روغن» الگوی تخلیه معده کمی طولانیتری نسبت به «پیشغذای روغنی» نشان داد. در همین حال، دینامیک تخلیه معده در «پیشغذای سبزی» شباهت زیادی به گروه «بدون پیشغذا» داشت. همچنین هیچ تغییر رفتاری معناداری مشاهده نشد؛ یعنی امتیازات ترکیبی سیری (بر اساس احساس پری، گرسنگی، میل به خوردن و پیشبینی مصرف غذا) در میان گروههای درمانی تفاوت معناداری نداشت. همچنین هیچ تفاوت معناداری در میزان دریافت انرژی آزادانه بین درمانها مشاهده نشد.
محدودیتهای این مطالعه شامل جامعه آماری نسبتاً کوچک و همگن از مردان سالم چینی با وزن نرمال و استفاده از مقادیر ثابت ۲۰۰ گرم اسفناج و ۲۰ گرم روغن کلزا (بیش از یک قاشق غذاخوری) بود. دوره مشاهده چهارساعته نیز ممکن است برای ثبت اثرات بلندمدت بر گرسنگی و مصرف غذای بعدی خیلی کوتاه بوده باشد. نویسندگان خاطرنشان کردند که مطالعات بزرگتر و متنوعتری برای تعیین زمانبندی بهینه پیشغذا و حداقل دوز مؤثر روغن مورد نیاز است.
نتیجهگیری
به طور خلاصه، مصرف سبزیجات برگدار آغشته به روغن غیراشباع پیش از یک وعده غذایی غنی از کربوهیدرات، با رعایت فاصله زمانی ۱۰ دقیقهای (که در کارآزمایی اصلی تست شد) یا محدوده ۱۰ تا ۲۰ دقیقهای (که در مطالعه مقدماتی تأیید شد)، نوسانات انسولین و قند خون پس از غذا را بهطور قابلتوجهی کاهش داد و منجر به یک پروفایل گلیسمیکِ یکنواختتر، پایدارتر و ماندگارتر شد. این اثرات احتمالاً به دلیل افزایشهای گذرا در سطح GLP-1و تأخیر در تخلیه معده بوده و مزایای «پیشغذا» احتمالاً در درجه اول ناشی از جزءِ «روغن» موجود در آن است.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260903/Same-foods-different-timing-very-different-glucose-patterns.aspx